Een venijnige steek in je nek, precies op het moment dat het volgende bericht oplicht op je telefoon. Of dat doffe, beklemmende gevoel op je borst, alsof iemand een band om je ribben heeft gelegd en die strak aantrekt.
Meestal behandelen we deze twee dingen volkomen gescheiden. Voor het ene ligt er een doosje paracetamol in het medicijnkastje; voor het andere zoeken we afleiding in overuren of het gedachteloos aanzetten van de televisie. We willen van het symptoom af, liefst onmiddellijk, zodat we weer door kunnen.
Toch zijn pijn en angst in de kern twee kanten van dezelfde medaille. Ze maken gebruik van hetzelfde systeem in ons binnenste. Het zijn geen haperingen in het raderwerk, maar de duidelijke, niet mis te verstane taal van ons lichaam.
Als de boodschapper de vijand wordt
Niemand houdt van pijn. Niemand wordt ’s ochtends wakker en verheugt zich over een kloppende knie of een brandende maag. Maar pijn bestaat met een duidelijke reden: het vertelt ons dat er een grens is overschreden.
Wie pijn simpelweg onderdrukt met medicatie om maar dezelfde zware last te kunnen blijven tillen, doet zichzelf tekort. Het is alsof je het waarschuwingslampje uit het dashboard draait terwijl de motor al rookt. Pijnstillers hebben zonder twijfel hun medische nut. Maar wanneer ze alleen dienen om stug doorgaan af te dwingen, trapt het lichaam vroeg of laat zelf op de noodrem.
Met angst is het precies hetzelfde. Angst is de innerlijke tegenhanger van lichamelijke pijn. Ze meldt zich niet zomaar. Ze laat zien waar we ons bedreigd voelen, waar we overvraagd worden of waar we wegen zijn ingeslagen die ons de adem benemen.
Proberen we die angst weg te drukken, dan gebeurt er iets voorspelbaars: ze hoopt zich in het verborgene op. Ze zwelt aan, totdat ze op een dag met dubbele kracht naar buiten breekt — als een paniekaanval of een diepe uitputting.
Waar de grens ligt
De afgelopen jaren is er veel gesproken over het belang van ‘naar binnen luisteren’. Daarbij ontstaat al snel een gevaarlijke scheefgroei. Voor je het weet kom je terecht bij methoden die het lichaam bijna vergoddelijken of vol willen stoppen met vage geestelijke energieën.
Waar het hier om gaat, is veel nuchterder. Het is een eenvoudige, eerlijke inventarisatie. Ik voel waar mijn lichaam verkrampt. Ik merk waar de spanning zit. Ik vraag me in stilte af wat deze pijn of deze onrust me op dit moment wil zeggen. Niet meer en niet minder.
En op dat punt blijft de blik juist niet bij mezelf steken. Ik maak er geen meditatie van over mijn eigen ik. Wat ik daar vanbinnen aantref, neem ik en breng ik in gebed rechtstreeks bij Jezus.
Ik zeg tegen Hem: Heer, hier doet het pijn. Hier loop ik vast. Hier ben ik bang voor wat morgen brengt. Dat is geen zweverigheid, maar een geleefd geloof dat het eigen lichaam niet veracht, maar het serieus neemt als Gods schepping.
Muren om het eigen hart
Sommige mensen hebben in de loop van hun leven zo veel wonden opgelopen dat ze een besluit hebben genomen: dit nooit meer. Laag voor laag metselen ze dikke stenen muren om hun hart.
Dat gebeurt zelden uit boosheid. Meestal is het een pure poging om te overleven. Als ik niets meer toelaat, zo is de gedachte, kan niemand me meer kwetsen. Maar die rekensom klopt niet.
Zolang ik zweeg, kwijnde mijn gebeente weg onder mijn jammeren, de hele dag. Want dag en nacht drukte uw hand zwaar op mij, mijn levenskracht verdroogde als door de zomerhitte. Psalm 32:3-4
David beschrijft precies die toestand. Wie alles verzwijgt en ommuurt, diens beenderen verdorren. Muren houden niet alleen de pijn buiten; ze sluiten ook het leven op.
Wie zijn hart laat verstenen, verliest het contact met zichzelf en met anderen. Je wordt ongenaakbaar, gevoelloos voor je eigen alarmsignalen en uiteindelijk diep eenzaam. Het is vaak juist die zelfgekozen isolatie die mensen zieker maakt dan de oorspronkelijke wond.
Wat we dragen en wat niet
We moeten waken voor een al te simpele voorstelling van zaken. Niet elk lijden vloeit voort uit een verkeerde levensstijl of een verhard hart. We leven in een gebroken schepping.
Er zijn ziekten die in onze genen besloten liggen. We dragen lasten met ons mee waaraan we part noch deel hebben — de littekens van deze gevallen wereld. Wie een ernstig ziek mens aanpraat dat hij alleen maar zijn innerlijke houding hoeft te veranderen, handelt harteloos en gaat voorbij aan de bijbelse realiteit.
Maar heel veel dingen in ons dagelijks bestaan ontstaan wél door roofbouw. Door telkens maar over onze eigen grenzen heen te walsen. Door de hoogmoed te denken dat we jarenlang tegen ons eigen lichaam kunnen ingaan zonder dat we daar ooit de rekening voor gepresenteerd krijgen.
Wanneer we pijn en angst niet langer zien als lastige stoorzenders, verandert onze kijk. We mogen stilstaan. We mogen kijken. En we mogen de last die het lichaam meldt bij het kruis neerleggen, in plaats van die stomweg verder te sjouwen.