Ik heb lang nagedacht over het woord ‘liefde’. We gebruiken het voor van alles en nog wat. Voor onze partner, voor onze kinderen, maar ook voor een pizza of een nieuwe auto. Het woord is versleten, bijna leeg. En als we eerlijk zijn, bedoelen we vaak niet eens het ding of de persoon die we beweren lief te hebben.
Als ik zeg ‘Ik hou van jou’, is dat vaak maar de halve waarheid. Het onuitgesproken deel luidt: ‘Ik hou van het gevoel dat je me geeft. Ik hou van de veiligheid, de bevestiging, de afwezigheid van eenzaamheid.’ Het is een ruilhandel, een stilzwijgend contract. Ik geef jou genegenheid, zodat jij mijn behoeften vervult. Dat klinkt hard en cynisch, maar als ik in een stil moment helemaal eerlijk ben tegen mezelf, ontdek ik dit mechanisme telkens weer in mijn hart.
We hebben allemaal dat diepe verlangen om geliefd te worden. Het is misschien wel de meest fundamentele menselijke behoefte. Maar dit verlangen maakt onze eigen liefde vaak behoeftig en veeleisend. Het wordt een middel om onze eigen leegte te vullen. Toch vermoeden we diep vanbinnen dat dit niet alles kan zijn. Er moet een ander soort liefde bestaan.
De liefde die we kennen
Kijk om je heen. Onze wereld werkt volgens het principe van meerwaarde. Je investeert tijd en energie in werk, omdat je loon verwacht. Je onderhoudt vriendschappen, omdat ze je vreugde en steun brengen. Niets daarvan is slecht. Het is gewoon hoe wij mensen functioneren. We zijn ingesteld op wederkerigheid en balans.
Dit patroon doordringt ook onze meest intieme relaties. We beminnen omdat we hopen op een beter leven. Een partnerschap moet ons gelukkig maken. Kinderen moeten ons trots en vervulling schenken. Zelfs in naastenliefde schuilt vaak de wens naar erkenning of een goed geweten. Het is een liefde die voortdurend de balans opmaakt: wat krijg ik ervoor terug?
Als de tegenprestatie uitblijft, wankelt deze liefde. De partner stelt teleur, de kinderen gaan hun eigen weg, vrienden hebben geen tijd. De rekening klopt niet meer. Wat overblijft is wrok, pijn en de vraag of dat wel echt liefde was. Deze liefde is aan voorwaarden gebonden. Ze is kwetsbaar.
Wat me daarbij opviel
Soms flitst er iets anders op. De liefde van een moeder voor haar pasgeborene. Het kleine wezentje eist alleen maar. Het rooft de slaap, huilt, maakt alles vies. Het geeft niets terug, behalve zijn pure bestaan. En toch is daar een liefde die dit alles niet alleen verdraagt, maar onvoorwaardelijk stroomt. Een moeder houdt van haar kind, omdat het een deel van haar is. Het is een bijna instinctieve, beschermende liefde.
Maar zelfs deze liefde kan haar grenzen bereiken. Wat als iemand sterft voor mensen die hem haten? Die hem bespotten en verraden? Wat als iemand zijn leven geeft, niet voor zijn vrienden, maar voor zijn vijanden? Hier falen al onze berekeningen. Hier is geen meerwaarde, geen winst, geen begrijpelijke reden. Precies dat heeft Jezus gedaan.
Hij ging naar het kruis. Niet omdat wij zo beminnelijk waren geweest. Niet omdat hij er iets van hoopte. Hij deed het toen wij nog zijn vijanden waren, zoals de Bijbel het nuchter formuleert. Dat is een liefde die niet van ons uitgaat en niet bij ons eindigt. Ze heeft haar oorsprong alleen in God. Ze wenst niets, ze eist niets, ze geeft zich gewoonweg over. Dat is de barst in ons gebruikelijke beeld van liefde. Een totaal andere dimensie.
En toen kwam de kracht
Deze liefde is niet alleen een mooi idee. Het is een geweldige kracht. De eerste christenen waren geen supermensen. Het waren vissers, tollenaars, eenvoudige mensen vol fouten en angsten. Petrus heeft Jezus verloochend. De discipelen hebben hem op het beslissende moment allemaal verlaten. Naar menselijke maatstaven was hun liefde zwak en onbetrouwbaar.
Wat heeft deze mannen en vrouwen zo veranderd dat ze later bereid waren om voor hun geloof in deze Jezus vervolging, marteling en dood te ondergaan? Het was de ontmoeting met deze goddelijke liefde. Ze hebben aan den lijve ervaren dat Jezus de dood heeft overwonnen. Ze begrepen dat zijn liefde sterker is dan verraad, sterker dan falen, sterker dan de dood zelf.
Deze liefde heeft hen vanbinnenuit vernieuwd. Ze hoefden liefde niet meer te verdienen. Ze waren al onvoorwaardelijk en tot in het diepst geliefd. Deze zekerheid bevrijdde hen van angst. Het gaf hen de kracht om alles te doorstaan, omdat ze wisten dat niets hen van deze liefde kan scheiden.
Want ik ben ervan overtuigd dat noch dood noch leven, noch engelen noch machten, noch heden noch toekomst, noch krachten, noch hoogte noch diepte, noch enig ander schepsel ons zal kunnen scheiden van de liefde van God in Christus Jezus, onze Heer. Romeinen 8:38-39
Wat dit voor ons vandaag betekent
We leven in een andere tijd. De meesten van ons hoeven niet voor hun leven te vrezen als ze in Jezus geloven. Onze strijd is vaak stiller, innerlijker. Het zijn de gevechten met eenzaamheid, zinloosheid, het gevoel niet goed genoeg te zijn. De druk om beminnelijk te moeten zijn, is alomtegenwoordig.
We hebben Jezus niet met eigen ogen gezien. We kunnen niet zoals de discipelen met hem bij het vuur zitten. Hoe kunnen wij deze transformerende liefde ervaren? Ze komt niet door onze eigen inspanning. We kunnen haar niet mediteren of door goede daden produceren. De eerste stap is de eerlijke overgave. De erkenning: ‘Mijn liefde is te klein. Ze is egoïstisch en zwak. Ik heb de uwe nodig.’
Deze liefde van God is geen beloning voor de vromen. Het is een geschenk voor de behoeftigen. Ze vindt ons waar we zijn. In gebed, dat niets anders is dan een eerlijk gesprek. In het lezen van de Bijbel, waar zijn woorden door de eeuwen heen tot ons spreken. In de gemeenschap met andere mensen die eveneens uit dit geschenk leven. Daar, waar we ons voor hem openstellen, begint zijn liefde onze berekenende liefde te genezen en te transformeren.
De ware liefde heeft dus niet zozeer te maken met beter leren liefhebben. Het gaat erom je door hem te laten liefhebben. Onvoorwaardelijk. Volledig. Dat neemt alle druk van onze schouders. We hoeven niet meer te vechten voor liefde. We mogen gewoon ontvangen. En wie zo diep geliefd is, diens hart begint vanzelf anders lief te hebben. Niet omdat het moet, maar omdat het niet anders kan.